سهم ايران ازبزرگترين کار علمي بشر، درمرکز تحقيقاتي اروپايي "سرن"
وين - جهان در اين هفته شاهد آزمايشي بود که مي تواند با شبيه سازي لحظه
آفرينش جهان به بخشي از سوالات اساسي درباره گوشه اي از راز خلقت پاسخ
گويد.
|
|
در اين آزمايش که در عمق صد متري زمين و در سليندري دايره اي شکل به طول
27 کيلومتر در مرکز تحقيقات هسته اي اروپايي "سرن " انجام شد، زمينه اي
براي برخورد پرقدرت پرتوهاي پروتون اتم در يک "شتاب دهنده " هسته اي فراهم
گرديد.
در اين آزمايش دانشمندان و فيزيکدانان توانستند نتيجه تحقيقات 20
ساله خود را به آزمايش بگذارند و در اين ميان ايرانيان نيز توانستند بخشي
از افتخار اين لحظه تاريخي را به نام خود به ثبت برسانند.
تيم ايراني مشارکت کننده در اين طرح در لحظه آزمايش در يکي از چهار
ايستگاه آشکار سازي که در نقاط مختلف اين تونل تعبيه شده بود قرار داشت و
توانست از نزديک روند تحقيق را مشاهده و بررسي نمايد.
"نجيه جعفري " دانشجوي دکتراي فيزيک ذرات بنيادي آزمايشگاهي دانشگاه
صنعتي شريف که براي انجام پايان نامه دکتراي خود در موسسه تحقيقاتي "سرن "
به سر مي برد، درباره اهميت اين طرح مي گويد: نتايج اين آزمايش به شناخت
رويدادهاي اوليه کيهان کمک مي کند.
وي در گفت وگو با ايرنا افزود: سطح انرژي که در ماشين "ال .اچ .سي "
(شتاب دهنده ) به آن رسيديم به انرژي اوليه کيهاني خيلي نزديک شد و شرايط
مناسبي را براي بررسي وضعيت اوليه فراهم کرد.
به گفته وي ، بررسي و شناخت برهم کنش ذره ها تنها در سطوح بالاي
انرژي امکان پذير است و اين شتابدهنده براي اولين بار در دنيا به اين سطح
بالاي انرژي دست يافته است .
وي همچنين گفت که راه اندازي اين شتابدهنده همچنين مي تواند ميزان
اعتبار و درستي پيش بيني هاي مدل "استاندارد ذرات " را که يکي از مدلهاي
مورد توجه فيزيکدانان در بررسي برهم کنش ذرات است ، بيازمايد.
جعفري همچنين پيش بيني کرد که ممکن است اين بررسيها به فرضياتي فراتر از مدل استاندارد ذرات نيز منجر شود.
يکي از ارايه دهندگان مدل استاندارد ذرات ، فيزيکدان مسلمان پاکستاني
"محمد عبدالسلام " بود که همزمان با دو فيزيکدان ديگر به اين مدل دست
يافتند، تاييد تجربي بعضي از پيش بينيهاي اين مدل در سالهاي بعد سبب شد که
عبدالسلام به همراه دو همکارش موفق به دريافت جايزه نوبل فيزيک در سال
1979 شوند.
از جمله پيش بيني هاي اين مدل که هنوز ثابت نشده و فيزيکدانان زيادي
در نقاط مختلف دنيا به دنبال يافتن صحت آن هستند، وجود ذره اي به نام
"هيگز" است که اثبات وجود آن به بخش عمده اي از سوالات دانشمندان براي
توجيه جرم دار شدن ساير ذرات کمک مي کند.
جعفري بر اين عقيده است که انگيزه اصلي راه اندازي شتاب دهنده ال .اچ .سي کشف ذره هيگز بوده است .
وي در عين حال يادآور مي شود که دستيابي به نتايج معتبرتر و قابل
آماري ، کسب اطلاعات بيشتر براي شناخت منشاء ماده تاريک ، آزمون جنبه هاي
مختلف مدل استاندارد ذرات و نيز رسيدن به بعضي فرضيات فراتر از اين مدل از
ديگر اهداف مهم راه اندازي اين شتابدهنده و انجام اين آزمايش بوده است .
اما مشارکت ايران در اين پروژه تنها به حضور تعداد قابل توجهي از
دانشجويان دکتراي فيزيک ذرات دانشگاههاي ايران در سرن محدود نمي شود، بلکه
براساس قرارداد وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري ، جمهوري اسلامي ايران
افتخار ساخت قطعه اي مهم در بخش آشکارسازي "سي اماس " اين شتاب دهنده را
نيز بر عهده داشته است .
به موجب اين قرارداد که در سال 2000 ميلادي امضا شد ايران مراحل
تحقيقات و ساخت اين قطعه مهم را آغاز کرد و در نهايت با نصب ، راه اندازي
و بهره برداري از آن در جريان اين آزمايش توانست برگ زرين ديگري را به
افتخارات علمي خود بيفزايد.
دکتر "فرهاد اردلان " عضو هيات علمي پژوهشکده دانشهاي بنيادي که
براي شرکت در انجام اين آزمايش در سرن حضور داشت ، به ايرنا گفت : در
چهارچوب اين قرارداد ايران قطعه اي از ايستگاه آشکار ساز سي .ام .اس را
ساخت و در مقابل تعدادي از دانشجويان ايراني دررشته هاي مرتبط براي انجام
پايان نامه دکتراي خود در سرن حضور يافتند.
وي با اشاره به موفقيت آميز بودن ساخت اين قطعه که توسط شرکت ايراني
"هپکو" گفت : اين شرکت در سال 2004 ميلادي جايزه طلايي سي .ام .اس را به
دليل ساخت اين قطعه از سرن دريافت کرد.
استاد دانشگاه صنعتي شريف همچنين تاکيد کرد که علاوه بر اين موفقيت
، فيزيکدانان و دانشجويان ايراني رشته فيزيک نيز به طور مداوم در برنامه
هاي شتابدهنده ذرات در سرن مشارکت داشتند و براي ساخت شتابدهنده بزرگ
ديگري که در دستور کار 10 سال آينده قرار دارد نيز همکاري خواهند کرد.
اردلان با اشاره به برنامه ايران مبني بر ساخت اين دستگاه گفت : ما
براي فعاليت در فيزيک ذرات تجربي برنامه ريزي بلند مدت داريم که از طريق
پژوهشکده دانشهاي بنيادي پيگيري خواهد شد.
وي در بخش ديگري از اين گفتگو بر اهميت راه اندازي شتابدهنده ذرات
ال .اچ .سي به عنوان يک رويداد مهم علمي تاکيد کرد و گفت : ساخت اين ماشين
و رساندن آن به مرحله بهره برداري ، حاصل کار يک نسل است .
به گفته دکتر اردلان اين رويداد مهم ترين اتفاق نسل فعلي فيزيکدانان
جهان است که پس از سالها کار گروهي حاصل ساعتهاي متمادي کار نظري و عملي
خود را ديدند تا شايد نسل بعدي فيزيکدانان با طرح سوالهاي جديدتر مرز ميان
دانسته ها و نادانسته هاي خود ازعالم هستي را جا به جا کرده و کمي جلوتر
ببرند.
منبع: خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)